Borino oro | Борино оро 🇲🇰

Borino oro is een vooral door de platen van Goran Bregović polupair geworden oorspronkelijke zigeunermelodie en wordt tegenwoordig gespeeld door veel verschillende muzikanten over de hele wereld. De oudste uitvoering die ik ken komt van de soundtrack van de film Dom na vešanje (Time of the gypsies). Ook de griekse zangeres Álkistis Protopsálti heeft, onder leiding van Goran Bregović, een mooie versie ingezongen, in het Grieks.

Hieronder de bladmuziek. Na twee rondes kan er een vrij geïmproviseerd instrumentaal tussen komen. De dubbele maat onder de tweede volta in de eerste strofe wordt niet altijd gespeeld.

Potrčano | Потрчано 🇲🇰

Voordat ik accordeon speelde luisterde ik soms naar oude bandopnames die mijn ouders hadden gemaakt van televisie-uitzendingen. Een van de uitzendingen die ze hadden opgenomen was waarschijnlijk een uitvoering van de choreografie Dračevka van het ensemble Tanec uit Skopje. Op die band trok een (toen onwezenlijk) snelle melodie mij aan. Later leerde ik de naam kennen: Potrčano.

Typische stijl waarin elke strofe op de manier eindigt met stops in melodie en begeleiding.

De CD ‘Anthology of Folklore Music – Vol 2 – Bulgaria and Macedonia’ is helaas niet te vinden op een streaming dienst en de uitgeverij is niet meer. Mocht ik met het plaatsen van deze opname een copyright schenden dan hoor ik dat graag en verwijder ik eventueel de opname.

So maki sum se rodila | Со маки сум се родила 🇲🇰

Maandagmiddag 24 mei is multi-instrumentalist Roelof Rosendal overleden. So maki sum was een van Roelofs favoriete nummers.

Reeds op twaalfjarige leeftijd legde Roelof (1955 - 2021) een uitgesproken interesse voor traditionele muziek aan de dag. In eerste instantie waren het de melodieën van de gajda  en de complexe ritmiek van de muziek uit Macedonië die zijn aandacht trokken. Op autodidactische wijze, door het zelf bouwen van instrumenten en het eindeloos luisteren naar opnamen, maakte hij zich deze muziek eigen.

Later trad hij op met Turkse en Joodse muzikanten, speelde in verschillende muziekgroepen en studeerde muziek uit de Balkan en Turkije bij de etnomusicoloog Wouter Swets. Hij speelde tien jaar lang in diens ensemble Čalgija, waar hij ook de ud leerde bespelen. Terwijl zijn kennis van de Oost-Europese muziek gestadig groeide, richtte hij zijn interesse tevens op de Keltische traditionele muziek. In 1987, hetzelfde jaar waarin hij als multi-instrumentalist in dienst trad bij het Internationaal Danstheater, nam hij één van de meest complexe traditionele instrumenten ter hand; de uilleann-pipes. Roelof was een alom gewaardeerde bespeler van dit met uitsterven bedreigde instrument en kon als geen ander verbindingen leggen tussen Oost- en West Europese traditionele en moderne muziek.
Gespeeld door de hedendaagse derde incarnatie van het ensemble Čalgija.
Roelof was ook oude sok. Een in memoriam van een andere oud-NJNer:

Doedel. 

Roelof was vooral bekend om zijn doedelzak. Hij was de eerste met een (Macedonische) gajda en heeft later meerdere anderen er ook aan geholpen. Ook speelde hij veel slagwerk, wie heeft er niet gehupst op de maat van zijn Turkse Trom? Geen enkel instrument had geheimen voor hem. Zo heeft hij in latere ensembles Griekse en Turkse luit gespeeld. 

Computer. 

Roelof dook al heel vroeg diep in de balkanmuziek met al zijn complexe maten en ritmes. En legde dat ook graag uit. Dat resulteerde in lange cijferreeksen als 2-2-3, 2-2-3, 2-2-3-2-2. Dat leverde hem de bijnaam computer op.
‘Doedel’ op kamp.
‘Computer’ op de NJN reünie in 2010.

Antice, džanam, dušice | Антице, џанам, душице 🇲🇰

Dit lied is wereldberoemd geworden door… Wouter Swets met het orkest Čalgija. Maar natuurlijk is het in de eerste plaats een heel mooi traditioneel Macedonisch lied. Op pesna.org, een verzamelsite voor Macedonische volksliedteksten, is ook de tekst te vinden van dit lied, samen met twaalf verschillende uitvoeringen.

Wouter Swets is dit lied tegengekomen en heeft er een ander instrumentaal tussenspel bij gecomponeerd. Dat maakt de versie van Čalgija uniek.

Kate Bush kwam de opname van Čalgija tegen en heeft Davy Spillane gevraagd het in te spelen op voor haar nummer The Sensual World. Op de site van The Originals is hierover ook uitleg te vinden. Op The Sensual World is er een heel interessante polyritmiek onstaan – er wordt een zevendelige en vierdelige maat door elkaar gespeeld. Dit komt eens in de vier (bij de 7/8) of eens in de zeven maten (bij de 4/4 maat) weer ‘goed’.

Spillane heeft de versie van Čalgija later opgepikt en er een prachtige esoterische versie van gemaakt en gezet op de plaat East Wind (niet compleet online te vinden helaas). Hoe weet ik nou dat hij de versie van Čalgija heeft gebruikt? Spillane speelt het door Wouter Swets gecomponeerde tussenspel.

Kate Bush – The Sensual World
Spillane – East Wind – Antice

Er bestaat ook een qua melodie net iets andere versie van. Ik heb hier drie opnames van gevonden, zie onder. De nieuwste is de prachtig smaakvol uitgevoerde versie van de Bulgaarse zanger Ilija Lukov.

Klime Sadilo
Ohridski Trubaduri
Ilija Lukov

Het Nederlandse orkest Čalgija bestaat weer. Na het overlijden van Wouter Swets in 2016 zijn een aantal muzikanten van het oude Čalgija bij elkaar gekomen en hebben samen met een aantal iets jongere muzikanten, waaronder ik, de derde versie van het orkest opgericht.

Veligdensko oro | Великденско оро 🇲🇰

Het is nu – althans in Nederland – Pasen! En daarom deze paasdans.

De accordeonist die ik op dit moment heel erg waardeer is Milan Zavkov. Hij valt wat mij betreft rechtstreeks thuis qua techniek, snelheid en gemak van spelen bij de Bulgaarse accordeonisten Trajčo Sinapov en Ibro Lolov. Ik heb hem eerst horen spelen op de plaat van King Ferus, waar hij vooral in het nummer Romaniada opvalt met zijn vederlicht supersnel gespeelde solo’s.

Al een paar jaar geniet ik van Zavkov in de opnames van het programma Zajdi, zajdi, waar je ook echt ziet wat je hoort, wat in Bulgarije nog erg lastig lijkt te zijn (denk aan mooie sferen in traditionele kledij met draadloze keyboards in het gras – en je hoort een studioopname). Ook heel fijn is dat in dit programma steeds weer andere gastmuzikanten kunnen optreden. Dat maakt het prettig afwisselend. De gastmuzikant bij deze opname is de kavallist Jordan Mitev.

Mijn kaak viel echt op de grond van deze opname. Wat een super uitvoering en wat een plezier in het spelen hebben deze muzikanten. Ik heb hem uitgewerkt – maar het hoge speel niveau zal ik niet kunnen bereiken.

U Kruševo ogin gori | У Крушево огин гори 🇲🇰

Twee versies van dezelfde melodie – een instrumentale en een gezongen versie, beide in een andere maatsoort. Er is ook nog een andere gezongen versie, maar die heb ik nog niet uitgewerkt. En er is natuurlijk de bijzondere versie gezongen door Márta Sebestyén.

Ook dit lied, net zoals Što grmež grmi, gaat over de strijd tegen de Turkse overheersing op Mečkin Kamen bij de stad Kruševo. Dit lied beschrijft het bloedvergieten en het heengaan van drie legerleiders, vojvoda.

U Kruševo ogin gori | У Крушево огин гори

Deze bij de volksdansers bekendste versie, gespeeld door het orkest van Koče Petrovski. Het verhaal wil dat het de bedoeling was dat dit ook een gezongen versie zou worden, echter kwam de zangeres niet opdagen in de studio. Nu zitten we opgescheept met de geweldige solo van klarinettist Medo Čun.

Oorspronkelijk uitgekomen op Folkraft LP 24 – ‘Macedonian Folk Dances – volume 2’, in 1964 opgenomen door Dennis Boxel.

Vo Kruševo ogan gori | Во Крушево оган гори

Op Youtube kwam ik deze versie van Cvetan Joševski tegen. De maat is hier met 3/16 uitgerekt waardoor hij, per strofe, uitkomt op 3 × 7/16.