Ristovo oro | Ристово оро 🇲🇰

Als je ooit bij een van de concerten van de Nederlandse Balkanswingband Sultan bent geweest, zal je deze muziek zeker kennen. Ik volg ze al sinds eind jaren tachtig en dacht altijd dat het geschreven was door Rob Kerkhoven of Bert Kruijer. Ook omdat Google het niet kon vinden – Sultan noemt het Ristino oro… Net volksmuziek, die titels! 😉

Laatst was ik bij een concert van Sultan en speelden ze het! Na het concert vroeg ik Bert meteen wie het had geschreven – en tot mijn verrassing was het muziek van Ferus Mustafov. Toen was ook het misverstand van de titel snel opgelost.

Sultan heeft een opname hiervan op een CD gezet die in 2008 is uitgebracht naar aanleiding van hun twintigjarig jubileum. Het spijt me Ferus, maar jouw versie haalt het niet bij de muzikale drive van Sultan!

Sultan is opgericht op 29 september 1985, vandaag dus precies 37 jaar oud alweer. Hartelijk gefeliciteerd Sultan!

Donkino oro | Донкино оро 🇲🇰

Door (het orkest van) accordeonist Stevo Teodosievski en de legendarische klarinettist Medo Čun gespeelde snelle dans in 7/16 maat. Ik ken deze dans vooral van de dansavonden in Amsterdam waar er een dans op werd gedaan die in de verte op een Kjustendilska râčenica lijkt. Dit nummer zou zo in de West-Bulgaarse stijl passen, wat maar aangeeft hoe nauw verbonden de Macedonische en Bulgaarse cultuur zijn (en dat ligt wel gevoelig).

Maar dit is Macedonisch.

Ik ken drie opnames van deze melodie. Behalve degene die ik heb uitgewerkt bestaat er nog een nieuwere opname, opgenomen op de CD ‘Chaje Shukarije’ van Esma Redžepova (World Connection WC43016). De CD is opgenomen door het orkest van Teodosievski, een paar jaar nadat hij was overleden – maar Medo Čun speelt wel mee. De opname is helaas nooit online gepubliceerd.

De derde opname van deze melodie is traditioneler uitgevoerd, gespeeld door dwarsfluitist Ivan Terziev.

Donkino oro uitgevoerd door Medo Čun met (het orkest van) Stevo Teodosievski
Donkino oro uitgevoerd door Ivan Terziev op dwarsfluit.

Makedonsko devojče | Македонско девојче 🇲🇰

Een van de bekendste Macedonische volksliedjes. Ontbreekt op bijna geen enkel volksdansbal in Nederland. Hier de uitwerking van de muziek gezongen door Violeta Tomovska en Kiril Mančevski. Oorsponkelijk geschreven door Jonče Hristovski.

Македонско девојче,
китка шарена,
во градина набрана,
дар подарена.

Да ли има,
н’овој бели свет,
по-убаво девојче,
од Македонче?
Нема, нема,
не ќе се роди,
по-убаво девојче,
од Македонче!

Нема звезди полични,
од твојте очи.
Да се ноче на небо,
ден ќе раздени.

Кога коси разплетиш,
како коприна,
лична си и полична,
од само вила.

Кога песна запее,
славеј надпее.
Кога оро заигра,
срче разигра.
Makedonsko devojče, 
kitka šarena,
vo gradina nabrana,
dar podarena.

Da li ima,
n’ovoj beli svet,
po-ubavo devojče,
od Makedonče?
Nema, nema,
ne ḱe se rodi,
po-ubavo devojče,
od Makedonče!

Nema zvezdi polični,
od tvojte oči.
Da se noče na nebo,
den ḱe razdeni.

Koga kosi razpletiš, 
kako koprina, 
lična si i polična,
od samo vila.

Koga pesna zapee,
slavej nadpee.
Koga oro zaigra,
srče razigra.

Borino oro | Борино оро 🇲🇰

Borino oro is een vooral door de platen van Goran Bregović polupair geworden oorspronkelijke zigeunermelodie en wordt tegenwoordig gespeeld door veel verschillende muzikanten over de hele wereld. De oudste uitvoering die ik ken komt van de soundtrack van de film Dom na vešanje (Time of the gypsies). Ook de griekse zangeres Álkistis Protopsálti heeft, onder leiding van Goran Bregović, een mooie versie ingezongen, in het Grieks.

Hieronder de bladmuziek. Na twee rondes kan er een vrij geïmproviseerd instrumentaal tussen komen. De dubbele maat onder de tweede volta in de eerste strofe wordt niet altijd gespeeld.

Er is ook bladmuziek voor B♭-instrumenten beschikbaar.

Potrčano | Потрчано 🇲🇰

Voordat ik accordeon speelde luisterde ik soms naar oude bandopnames die mijn ouders hadden gemaakt van televisie-uitzendingen. Een van de uitzendingen die ze hadden opgenomen was waarschijnlijk een uitvoering van de choreografie Dračevka van het ensemble Tanec uit Skopje. Op die band trok een (toen onwezenlijk) snelle melodie mij aan. Later leerde ik de naam kennen: Potrčano.

Typische stijl waarin elke strofe op de manier eindigt met stops in melodie en begeleiding.

De CD ‘Anthology of Folklore Music – Vol 2 – Bulgaria and Macedonia’ is helaas niet te vinden op een streaming dienst en de uitgeverij is niet meer. Mocht ik met het plaatsen van deze opname een copyright schenden dan hoor ik dat graag en verwijder ik eventueel de opname.

So maki sum se rodila | Со маки сум се родила 🇲🇰

Maandagmiddag 24 mei is multi-instrumentalist Roelof Rosendal overleden. So maki sum was een van Roelofs favoriete nummers.

Reeds op twaalfjarige leeftijd legde Roelof (1955 - 2021) een uitgesproken interesse voor traditionele muziek aan de dag. In eerste instantie waren het de melodieën van de gajda  en de complexe ritmiek van de muziek uit Macedonië die zijn aandacht trokken. Op autodidactische wijze, door het zelf bouwen van instrumenten en het eindeloos luisteren naar opnamen, maakte hij zich deze muziek eigen.

Later trad hij op met Turkse en Joodse muzikanten, speelde in verschillende muziekgroepen en studeerde muziek uit de Balkan en Turkije bij de etnomusicoloog Wouter Swets. Hij speelde tien jaar lang in diens ensemble Čalgija, waar hij ook de ud leerde bespelen. Terwijl zijn kennis van de Oost-Europese muziek gestadig groeide, richtte hij zijn interesse tevens op de Keltische traditionele muziek. In 1987, hetzelfde jaar waarin hij als multi-instrumentalist in dienst trad bij het Internationaal Danstheater, nam hij één van de meest complexe traditionele instrumenten ter hand; de uilleann-pipes. Roelof was een alom gewaardeerde bespeler van dit met uitsterven bedreigde instrument en kon als geen ander verbindingen leggen tussen Oost- en West Europese traditionele en moderne muziek.
Gespeeld door de hedendaagse derde incarnatie van het ensemble Čalgija.
Roelof was ook oude sok. Een in memoriam van een andere oud-NJNer:

Doedel. 

Roelof was vooral bekend om zijn doedelzak. Hij was de eerste met een (Macedonische) gajda en heeft later meerdere anderen er ook aan geholpen. Ook speelde hij veel slagwerk, wie heeft er niet gehupst op de maat van zijn Turkse Trom? Geen enkel instrument had geheimen voor hem. Zo heeft hij in latere ensembles Griekse en Turkse luit gespeeld. 

Computer. 

Roelof dook al heel vroeg diep in de balkanmuziek met al zijn complexe maten en ritmes. En legde dat ook graag uit. Dat resulteerde in lange cijferreeksen als 2-2-3, 2-2-3, 2-2-3-2-2. Dat leverde hem de bijnaam computer op.
‘Doedel’ op kamp.
‘Computer’ op de NJN reünie in 2010.

Antice, džanam, dušice | Антице, џанам, душице 🇲🇰

Dit lied is wereldberoemd geworden door… Wouter Swets met het Nederlandse orkest Čalgija. Maar natuurlijk is het in de eerste plaats een heel mooi traditioneel Macedonisch lied.

Op pesna.org, de absolute referentie voor Macedonische volksliedteksten, is de tekst te vinden van dit lied, samen met twaalf verschillende uitvoeringen.

Wouter Swets is dit lied tegengekomen en heeft er een ander instrumentaal tussenspel bij gecomponeerd. Dat maakt de versie van Čalgija uniek.

Kate Bush kwam de opname van Čalgija tegen en heeft Davy Spillane gevraagd het in te spelen op voor haar nummer The Sensual World. Op de site van The Originals is hierover ook uitleg te vinden. Op The Sensual World is er een heel interessante polyritmiek onstaan – er wordt een zevendelige en vierdelige maat door elkaar gespeeld. Dit komt eens in de vier (bij de 7/8) of eens in de zeven maten (bij de 4/4 maat) weer ‘goed’.

Spillane heeft van de versie van Čalgija een prachtige esoterische versie van gemaakt en gezet op de plaat East Wind. Hoe weet ik nou dat hij de versie van Čalgija heeft gebruikt? Spillane speelt het door Wouter Swets gecomponeerde tussenspel.

Kate Bush – The Sensual World
Spillane – East Wind – Antice

Er bestaat ook een qua melodie net iets andere versie van. Ik heb hier drie opnames van gevonden, zie onder. De nieuwste is de prachtig smaakvol uitgevoerde versie van de Bulgaarse zanger Ilija Lukov.

Klime Sadilo
Ohridski Trubaduri
Ilija Lukov

Het Nederlandse orkest Čalgija bestaat weer. Na het overlijden van Wouter Swets in 2016 zijn een aantal muzikanten van het oude Čalgija bij elkaar gekomen en hebben samen met een aantal iets jongere muzikanten, waaronder ik, de derde versie van het orkest opgericht.