Prala Načka | Прала Начка 🇧🇬

Uit de choreografie Sredna Gora van ensemble ‘Râčenica’ uit Plovdiv onder leiding van Dimitâr Dojčinov. De prachtige melodieën en plotselinge modulaties maken dit stuk plezierig om te spelen, te dansen en te luisteren.

Op YouTube staat ook een video van deze choreografie van ensemble ‘Râčenica’, opgenomen in 1989.

De opname van Prala Načka hieronder is gemaakt in de studio’s van Radio Plovdiv in december 1979 in opdracht van Jaap Leegwater en is nog niet eerder openbaar gemaakt. Je hoort het orkest van ensemble ‘Râčenica’ onder leiding van Spiro Apostolov. Dank je wel Jaap, dat ik deze opname hier kan gebruiken.

Poljanska râčenica | Полянска ръченица 🇧🇬

Deze melodie wordt in het internationaal volksdansrepertoire gebruikt voor Râčenica na horo, met name in Noord Amerika. Voor Râčenica na horo zijn drie melodieën in omloop (op volgorde van tijd):

  1. De melodie van het liedje Dobra iz pâtja vârveše in een choreografie van Dimiter Dojčinov bij het ensemble ‘Râčenica’ (dit is de bron van de dans);
  2. Deze melodie die in 1980 bij de dans is geïntroduceerd door Jaap Leegwater;
  3. De Bliznakovska râčenica die later als dansmelodie voor dezelfde dans is geïntroduceerd door Bianca de Jong.

Let bij het spelen van deze muziek op de verschillende ‘eindes’ van de melodieën onder de volta haken. Deze lopen hier vaak naar de volgende strofe toe en als je die mist loop je vast!

Met dank aan Jaap die deze kopie van de moederband met ons deelt!

Vârbiška râčenica | Върбишка ръченица 🇧🇬

In deze râčenica straalt klarinettist Dimitâr Paskov met zijn bijnaam de tijger met een van de meest geweldige klarinetsolo’s uit de Bulgaarse volksmuziek. Samen met accordeonist Trajčo Sinapov speelt hij deze snelle dans.

Paskov heeft deze râčenica vernoemd naar zijn geboortedorp Vârbica, wat ten zuiden van de stad Šumen ligt. De stijl van de muziek is echter niet van deze streek, maar eerder uit het midden westen van Bulgarije, de streek Šopluk.

Praznavodaeva râčenica | Празнаводаева ръченица 🇧🇬

December 2015 bereikte mijn goede vriend Jaap Leegwater de gerespecteerde leeftijd van 65 jaar. Voor zijn verjaardag heb ik toen een râčenica gecomponeerd en voor zijn verjaardag de bladmuziek gegeven (en gespeeld!). Natuurlijk beloofd er een opname van te maken en enkele jaren later – ik ben niet heel snel helaas – heb ik die belofte kunnen inlossen. Met de hartelijke dank aan Bert, Wim en Lubomir voor hun geweldige muzikale inbreng.

Maar waarom er nou zo’n onuitspreekbare naam gegeven? Ik had hem natuurlijk gewoon de Leegwaterdans kunnen noemen.

Let op voor de bezoekers die deze site in een andere taal lezen dan in het Nederlands - de volgende alinea is voor Google Translate een uitdaging.

Maar dat heb ik ook gedaan. Leeg in het Bulgaars is prazen (празен), water is voda (вода). Als je dat samenvoegt krijg je voor ‘leeg water’ in het Bulgaars ‘prazna voda’. Eigenlijk slaat dat nergens op (sorry Jaap en Lubo) maar dat heb je vaker met namen. Echter is dat nog geen naam. Een naam in proper Bulgaars eindigt bijna altijd op -ev of -ov. Dus wordt de eigennaam Leegwater dus in het Bulgaars Praznavodaev. En als je dat als een soort genitief gebruikt (Leegwater’s râčenica dus) dan wordt dat Praznavodaeva râčenica.

Een beetje inspiratie uit Tracië met een beetje inspiratie uit Dobrudža.

Jan Wollring Kvartetten
Het ‘Jan Wollring Kvartetten’ in de studio voor het opnemen van de Praznavodaeva râčenica. V.l.n.r.: Bert Kruijer (klarinet), Jan Wollring (accordeon), Wim Zuiderwijk (tâpan) en Lubomir Leegwater (gitaar).

Povlekana | Повлекана 🇧🇬

Deze melodie speel ik (net als Sborenka) sinds het einde van de vorige eeuw voor de danslessen van Jaap Leegwater. De eerste keer was op het Balkanfestival in 1998 in Zetten. In 2000 hebben we opnames gemaakt voor de CD At the Bulgarian dance tavern van Jaap Leegwater. Op deze CD speel ik samen met Rein de Graaff, Jeroen Smoorenburg, Rob Kerkhoven en Galina Durmushliyska. Uiteindelijk heb ik de opnames van Paul in 2010 na het overlijden van Jeroen gemixt. Rob heeft deze kort voor zijn overlijden nog gehoord. In 2011 is de CD door Jaap uitgegeven.

Povlekana is een râčenica uit de Bulgaarse streek Dobrudža. Oorspronkelijk gespeeld door het Dobrudžanskata trojka, wat bestaat uit een samenspel van gajda, gâdulka en garmoška, zonder enige vorm van harmonie, wat in Bulgarije zeldzaam is. De akkoorden in de bladmuziek en de opname zijn daarom van mijn en Rob’s hand.

Met dank aan Jaap die me toestemming heeft gegeven deze opname hier te gebruiken.

Antice, džanam, dušice | Антице, џанам, душице 🇲🇰

Dit lied is wereldberoemd geworden door… Wouter Swets met het orkest Čalgija. Maar natuurlijk is het in de eerste plaats een heel mooi traditioneel Macedonisch lied. Op pesna.org, een verzamelsite voor Macedonische volksliedteksten, is ook de tekst te vinden van dit lied, samen met twaalf verschillende uitvoeringen.

Wouter Swets is dit lied tegengekomen en heeft er een ander instrumentaal tussenspel bij gecomponeerd. Dat maakt de versie van Čalgija uniek.

Kate Bush kwam de opname van Čalgija tegen en heeft Davy Spillane gevraagd het in te spelen op voor haar nummer The Sensual World. Op de site van The Originals is hierover ook uitleg te vinden.

Op The Sensual World is er een heel interessante polyritmiek onstaan – er wordt een zevendelige en vierdelige maat door elkaar gespeeld. Dit komt eens in de vier (bij de 7/8) of eens in de zeven maten (bij de 4/4 maat) weer ‘goed’.

Spillane heeft de versie van Čalgija later opgepikt en er een prachtige esoterische versie van gemaakt en gezet op de plaat East Wind (niet online te vinden helaas). Hoe weet ik nou dat hij de versie van Čalgija heeft gebruikt? Spillane speelt het door Wouter Swets gecomponeerde tussenspel.

Er bestaat ook een qua melodie net iets andere versie van. Ik heb hier een oude opname van gevonden, een iets nieuwere en een heel recente, maar wel prachtig smaakvol uitgevoerde versie van de Bulgaarse zanger Ilija Lukov.

Het Nederlandse orkest Čalgija bestaat weer. Na het overlijden van Wouter Swets in 2016 zijn een aantal muzikanten van het oude Čalgija bij elkaar gekomen en hebben samen met een aantal iets jongere muzikanten, waaronder ik, de derde versie van het orkest opgericht.

U Kruševo ogin gori | У Крушево огин гори 🇲🇰

Twee versies van dezelfde melodie – een instrumentale en een gezongen versie, beide in een andere maatsoort. Er is ook nog een andere gezongen versie, maar die heb ik nog niet uitgewerkt. En er is natuurlijk de bijzondere versie gezongen door Márta Sebestyén.

Ook dit lied, net zoals Što grmež grmi, gaat over de strijd tegen de Turkse overheersing op Mečkin Kamen bij de stad Kruševo. Dit lied beschrijft het bloedvergieten en het heengaan van drie legerleiders, vojvoda.

U Kruševo ogin gori | У Крушево огин гори

Deze bij de volksdansers bekendste versie, gespeeld door het orkest van Koče Petrovski. Het verhaal wil dat het de bedoeling was dat dit ook een gezongen versie zou worden, echter kwam de zangeres niet opdagen in de studio. Nu zitten we opgescheept met de geweldige solo van klarinettist Medo Čun.

Oorspronkelijk uitgekomen op Folkraft LP 24 – ‘Macedonian Folk Dances – volume 2’, in 1964 opgenomen door Dennis Boxel.

Vo Kruševo ogan gori | Во Крушево оган гори

Op Youtube kwam ik deze versie van Cvetan Joševski tegen. De maat is hier met 3/16 uitgerekt waardoor hij, per strofe, uitkomt op 3 × 7/16.

Silistrenski râčenik | Силистренски ръченик 🇧🇬

Toen ik net was begonnen met het me verdiepen in de Bulgaarse muziekstijl, kwam ik op één van de platen van Marijke deze râčenik tegen. Hij is altijd in mijn basisrepertoire gebleven. Een fijne afwisseling van melodieën, gespeeld door de destijds vaste begeleider van het Dobrudža ensemble, Stefan Georgiev.

Zo heb ik vele jaren de stad Silistra alleen gekend door dit nummer, totdat ik in 2018 met het koor Chubritsa Silistra bezocht. De plaats heeft indruk op me gemaakt, vooral het mooie park aan de Donau.

De melodie is ook gespeeld, op dramatisch laag tempo, in de voorstelling Dit is Bulgarije van het Nationaal Ensemble Bulgare. Je kan hier de voorstelling zien – en in wat voor prachtige stijl Hristo Dimitrov deze dans uitvoert!