Potrčano | Потрчано 🇲🇰

Voordat ik accordeon speelde luisterde ik soms naar oude bandopnames die mijn ouders hadden gemaakt van televisie-uitzendingen. Een van de uitzendingen die ze hadden opgenomen was waarschijnlijk een uitvoering van de choreografie Dračevka van het ensemble Tanec uit Skopje. Op die band trok een (toen onwezenlijk) snelle melodie mij aan. Later leerde ik de naam kennen: Potrčano.

Typische stijl waarin elke strofe op de manier eindigt met stops in melodie en begeleiding.

De CD ‘Anthology of Folklore Music – Vol 2 – Bulgaria and Macedonia’ is helaas niet te vinden op een streaming dienst en de uitgeverij is niet meer. Mocht ik met het plaatsen van deze opname een copyright schenden dan hoor ik dat graag en verwijder ik eventueel de opname.

Mâdro | Мъдро 🇧🇬

Een râčenica uit de stad Kotel, op de melodie van het liedje Dodi si, Panjo pašata. Hieronder de uitvoering en tekst van Ivan Kremov:

Доди си, Паньо пашата

Доди си, мамо, доди си,
доди си, мамо, доди си, 
доди си, Паньо пашата.
Паньо пашата, агата,

Добруджанския кихая,
добруджанския кихая, 
жерунянския чорбажи,
жерунянския чорбажи.

Чи убу, Паньо пашата,
чи убу, Паньо пашата, 
чичовити си потури,
майчинити си калцуни.

Чи тръгна мума да дири,
чи тръгна мума да дири 
от Канинкови в Билизнъ,
чак до Рашови в Горни край.
Dodi si. Panjo pašata

Dodi si, mamo, dodi si,
dodi si, mamo, dodi si,
dodi si, Panjo pašata,
Panjo pašata, agata.

Dobrudžanskija kihaja,
dobrudžanskija kihaja,
žerunjanskija čorbaži,
žerunjanskija čorbaži.

Či ubu, Panjo pašata,
či ubu, Panjo pašata,
čičovite si poturi,
majčiniti si kalcuni.

Či trâgna muma da diri,
či trâgna muma da diri,
ot Kaninkovi v Biliznâ,
čak do Rašovi v Gorni kraj.

In de stad Kotel werd geleefd van de textielindustrie. De herders, met de honderdduizenden schapen die wol produceerden voor deze industrie, verplaatsten zich elke winter naar Dobrudža. Als de mannen terugkwamen in het voorjaar werd tijdens de feesten deze dans uitgevoerd door de achtergebleven vrouwen, uitdagend langzaam in hun zware wollen dracht.

Dit is dus een heel, heel langzame râčenica! Misschien wel de aller-langzaamste. Alleen enkele uitvoeringen van de râčenik moeten nog langzamer worden gespeeld, maar dat is geen râčenica.

Eind jaren negentig heb ik deze muziek leren kennen toen ik een danscursus begeleidde van Jaap Leegwater. Later heb ik hem samen met Jeroen Smoorenburg, Rob Kerkhoven en Rein de Graaff ingespeeld voor de CD ‘At the Bulgarian dance tavern’.

Ondertussen zijn op YouTube uitvoeringen van choreografieën verschenen die een tweetal extra melodieën bevatten, die ik erg waardevol vind voor het karakter van deze muziek. De mooiste vind ik die van de Staatsschool voor Choreografie uit Sofia, de oude naam voor de НУТИ – Национално училище за танцово изкуство (de Nationale School voor Danskunsten), die in 1989 is uitgevoerd:

Na prât | На прът 🇧🇬

Een opzwepende râčenica uit Noord-Bulgarije uit het programma van Jaap Leegwater. De dans is niet zo typisch voor een râčenica, met twee rijen tegeover elkaar. Dit is ook waar de dans zijn naam aan ontleent – Na prât betekent zoiets als ‘op de staaf’. Ja, prât dus, niet pârt, maar dat kan natuurlijk slang zijn. 😉

Jaap heeft deze dans geleerd van Djado Boris die als enige van de dans/muziekgroep uit het dorpje Gradište tussen de steden Veliko Târnovo en Loveč het materiaal nog kon overbrengen, spelend op zijn viool en dansend tegelijk. Jaap heeft dat op film gezet en laten zien aan muzikanten uit Ruse die uiteindelijk als orkest Čanove het voor hem hebben uitgevoerd. Die uitvoering is uiteindelijk de basis geweest van de populariteit die deze muziek en deze dans heeft gekregen. 🥂

Orkest Čanove, Ruse, 1979, tijdens de opname van Na prât. Op de voorgrond Jaap die geconcentreerd de techniek bestuurt.
Met dank aan Jaap Leegwater voor het mogen plaatsen van deze opname die hij gemaakt heeft van orkest Čanove.

Prala Načka | Прала Начка 🇧🇬

Uit de choreografie Sredna Gora van ensemble ‘Râčenica’ uit Plovdiv onder leiding van Dimitâr Dojčinov. De prachtige melodieën en plotselinge modulaties maken dit stuk plezierig om te spelen, te dansen en te luisteren.

Op YouTube staat ook een video van deze choreografie van ensemble ‘Râčenica’, opgenomen in 1989.

De opname van Prala Načka hieronder is gemaakt in de studio’s van Radio Plovdiv in december 1979 in opdracht van Jaap Leegwater en is nog niet eerder openbaar gemaakt. Je hoort het orkest van ensemble ‘Râčenica’ onder leiding van Spiro Apostolov. Dank je wel Jaap, dat ik deze opname hier kan gebruiken.

Poljanska râčenica | Полянска ръченица 🇧🇬

Deze melodie wordt in het internationaal volksdansrepertoire gebruikt voor Râčenica na horo, met name in Noord Amerika. Voor Râčenica na horo zijn drie melodieën in omloop (op volgorde van tijd):

  1. De melodie van het liedje Dobra iz pâtja vârveše in een choreografie van Dimiter Dojčinov bij het ensemble ‘Râčenica’ (dit is de bron van de dans);
  2. Deze melodie die in 1980 bij de dans is geïntroduceerd door Jaap Leegwater;
  3. De Bliznakovska râčenica die later als dansmelodie voor dezelfde dans is geïntroduceerd door Bianca de Jong.

Let bij het spelen van deze muziek op de verschillende ‘eindes’ van de melodieën onder de volta haken. Deze lopen hier vaak naar de volgende strofe toe en als je die mist loop je vast!

Met dank aan Jaap die deze kopie van de moederband met ons deelt!

Vârbiška râčenica | Върбишка ръченица 🇧🇬

In deze râčenica straalt klarinettist Dimitâr Paskov met zijn bijnaam de tijger met een van de meest geweldige klarinetsolo’s uit de Bulgaarse volksmuziek. Samen met accordeonist Trajčo Sinapov speelt hij deze snelle dans.

Paskov heeft deze râčenica vernoemd naar zijn geboortedorp Vârbica, wat ten zuiden van de stad Šumen ligt. De stijl van de muziek is echter niet van deze streek, maar eerder uit het midden westen van Bulgarije, de streek Šopluk.