Kovačiško horo | Ковачишко хоро

Een dajčovo horo die ik leerde spelen omdat de dansgroepen Zarowe en Praznik deze muziek gebruikten voor een choreografie. Een mooie oorwurm, vooral het tweede thema. Geen eenvoudige muziek om te spelen, zeker niet als je de opzwepende intentie van orkest Horo uit Ruse wil blijven vasthouden.

Krajdunavsko horo | Крайдунавско хоро 🇧🇬

Deze dansklassieker wordt op vrijwel elk volksdansbal gedanst. Is qua stijl echt Noord-Bulgaars, met een toonladder die ook veel in Roemenië voorkomt. Jaap Leegwater heeft aan het Nederlandse orkest Ranja met accordeonist Theo van Tol de opdracht gegeven om aan de hand van een aantal werkopnames met traditionele melodieën een stuk samen te stellen en zo is deze muziek ontstaan.

Het stuk bestaat uit twee delen. De eerste set melodieën, op de eerste pagina, moeten enigszins in ‘swing’ gespeeld worden. De tweede set melodieën zijn een stukje sneller en daarom is er geen ruimte meer voor swing. Luister naar de opname – dat helpt altijd!

Met dank aan Jaap die me toestemming heeft gegeven deze opname hier te gebruiken.

Na prât | На прът 🇧🇬

Een opzwepende râčenica uit Noord-Bulgarije uit het programma van Jaap Leegwater. De dans is niet zo typisch voor een râčenica, met twee rijen tegeover elkaar. Dit is ook waar de dans zijn naam aan ontleent – Na prât betekent zoiets als ‘op de staaf’. Ja, prât dus, niet pârt, maar dat kan natuurlijk slang zijn. 😉

Jaap heeft deze dans geleerd van Djado Boris die als enige van de dans/muziekgroep uit het dorpje Gradište tussen de steden Veliko Târnovo en Loveč het materiaal nog kon overbrengen, spelend op zijn viool en dansend tegelijk. Jaap heeft dat op film gezet en laten zien aan muzikanten uit Ruse die uiteindelijk als orkest Čanove het voor hem hebben uitgevoerd. Die uitvoering is uiteindelijk de basis geweest van de populariteit die deze muziek en deze dans heeft gekregen. 🥂

Orkest Čanove, Ruse, 1979, tijdens de opname van Na prât. Op de voorgrond Jaap die geconcentreerd de techniek bestuurt.
Met dank aan Jaap Leegwater voor het mogen plaatsen van deze opname die hij gemaakt heeft van orkest Čanove.

Stojan mama si dumaše | Стоян мама си думаше 🇧🇬

Dit wordt een wat langer 22/16 bericht! 😅

Yves Moreau heeft in 1969 de muziek van een dans opgenomen die de afgelopen vijftig jaar ongeveer de hele wereld heeft geïnspireerd, met een bijzondere onregelmatige maatsoort (let op, elk woord linkt weer naar andere uitvoerenden). Deze dans is sindsdien bekend geworden onder de naam Sandansko horodans uit Sandanski. Echter kennen ze de melodie denk ik niet zo goed in die stad (ja, Sandanski is een stad). Of nu misschien ondertussen wel. De stad Sandanski ligt in het Pirin gebergte, een paar kilometer oostelijk van de rivier de Struma, en bijna twintig kilometer noordelijk van de Grieks-Bulgaarse grens.

Waar deze muziek en dan ook deze hele specifieke maat echter wel vandaan komt is de streek Strandža, het zuid-oostelijk deel van Bulgarije wat grenst aan Turkije. De melodie van Sandansko horo komt daar voor als liedje: Stojan mama si dumaše. En het spijt me Yves, maar ik vermoed dat je de muzikanten van het Pirin ensemble niet goed verstaan hebt toen ze de naam van de muziek aan je vertelden: Strandžansko horo. Mij had het zeker ook kunnen overkomen. Hoe bizar is het dat het Pirin ensemble iets speelt uit Strandža?

En dan nog iets over de maat. Ik heb in den beginne de 22/16 maat geïnterpreteerd als 9+9+4 / 16, ofwel 2223 2223 22. Ik ben er alweer heel lang geleden op gewezen door professor Ljuben Dosev, van het conservatorium in Plovdiv, dat dit niet correct is – de frasering hoor je te interpreteren als 222322 2322, een samensmelting van twee toch al niet heel makkelijke onregelmatige maten: Krivo Sadovsko 13 + Grânčarsko 9. Als je goed luistert, zal deze frasering uiteindelijk veel natuurlijker overkomen.

Yves Moreau heeft samen met Jaap Leegwater de CD ‘Ajde na horo’ opgenomen (uitgebracht als Gega GD 134). Daarop staat een nieuwe bijzondere opname, gespeeld door het Teodosii Spasov kwartet.

Het liedje wordt ook uitgevoerd door Denis Jordanov – met een heel interessant tussenspel.

Een hele mooie uitvoering is gespeeld door het Nederlandse orkest Prijatno op hun CD, uitgegeven door de Nevofoon in 1990. Deze opname kenmerkt zich door de herhaling een kwint hoger en met begeleiding in typisch macedonische stijl. Later speelde een groot deel van Prijatno samen met zangeres Desislava Georgieva en hebben ze hem nogmaals opgenomen.

Stojan mama si dumaše

Eerst de bladmuziek en het luistervoorbeeld van het liedje Stojan mama si dumaše. De tekst zoals hier gezongen kon ik niet op het internet vinden maar gelukkig heb ik de tekst nu correct genoteerd met hulp van Lubo Leegwater en zijn moeder Nina Kavardjikova.

Strandžansko horo (Sandansko horo)

Hieronder de bladmuziek van de opname zoals gespeeld door het (ad hoc) orkest van ensemble Pirin in 1969.

Graovskata | Граовската 🇧🇬

Nikola Atanasov speelde deze Graovsko horo op gajda op een van de eerste CD’s van Balkanton: Folk Rhythms from Bulgaria. Typisch voor vele Bulgaarse dansnummers wordt de dansmuziek vooraf gegaan door een introductie zonder maat of ritme. In dit geval wordt dat Markovska pesen (lied uit Markovo) genoemd, maar vaker wordt er een algemenere naam aan gegeven, zoals Bavna pesen – langzaam lied – of Na trapeza. Dat betekent aan (de rijk gedekte) tafel, zodat je tussen de dansen door nog even wat kan eten.

De Graovsko horo is een dans in 2/4 maat en heeft een speciaal onderliggend ritme. Het is een lang-kort-lang-kort-lang ritme, verdeeld over twee 2/4 maten. Je zou het in dit geval kunnen kunnen opschrijven als groepen van 4-2-4-2-4 / 16.

De dans is erg vergelijkbaar met bijvoorbeeld Kjustendilska râčenica of Sitno šopsko horo. De passen van de bijbehorende dans volgen niet de cadans van het ritme, maar hebben een kort-kort-lang patroon, zoals bijvoorbeeld de râčenica die heeft.

Dit is wel de originele grammofoonplaat en de juiste versie, maar de kwaliteit is belabberd. Mocht je een abonnement op Spotify hebben kan je hem hier (vanaf 1’36’’) kraakvrij beluisteren.

Anke, lâko pero | Анке, лъко перо 🇧🇬

Een mooi liedje met een interessante combinatie van maten: de 11/16 met de 3 voorop: 32222, en de 18/16 van Jovino horo: 32222 322. Deze combinatie laat ook mooi de reden zien waarom de Jovino horo zo muzikaal moet worden geïnterpreteerd (en niet als 322 22322, hoewel dat misschien geneuzel achter de komma is).

Do tri pâti | До три пъти 🇧🇬

Een zesmatige 5/16 pajduško horo uit Noord-Bulgarije. Komt uit het dansrepertoire van Jaap Leegwater en staat op zijn derde, blauwe plaat. De dans is volledig in drieën en met de zesdelige hoofdthema’s en de drie solothema’s van 16 maten komt de dans toch precies op de muziek uit.

Opgenomen door het Nederlandse orkest Ranja, met accordeonist Theo van Tol en violiste Nienke Lootsma.
Met dank aan Jaap Leegwater voor het hier mogen publiceren.